Van Zuid-Frankrijk naar oude Hollandse muren
De grote leeuwenbek komt oorspronkelijk uit Zuid-Frankrijk, de oostelijke Pyreneeën, Noordoost-Spanje en de Balearen. Vroeger werd hij bij de helmkruidfamilie ingedeeld, tegenwoordig bij de weegbreefamilie (Plantaginaceae). Hij werd al eeuwen geleden in kloostertuinen gekweekt. In Nederland en België is het een geliefde tuinplant, en af en toe vind je hem verwilderd in de voegen van oude muren, net als in zijn rotsige herkomstgebied.
De bloemen staan in een dichte aar boven aan een rechte stengel en worden 3,5 tot 4,5 centimeter lang. Wilde planten bloeien roze tot paars met een gele vlek op de lip; in tuinen zie je ook wit, geel, oranje, rood en tweekleurige vormen. De bloei loopt van juni tot in september.
Een bloem met een slot
Knijp je zachtjes in de zijkanten van de bloem, dan gaat de 'bek' open. De gesloten lip werkt als een slot: alleen een hommel is zwaar en sterk genoeg om hem open te duwen en bij de nectar te komen. Kleine insecten blijven buiten.
Er zijn lage, middelhoge en hoge rassen. Lage soorten passen in een bloembak of aan de rand van een border; de hoge, die rond een meter worden, zijn gekweekt als snijbloem. Strikt genomen is de leeuwenbek een kortlevende vaste plant, maar meestal wordt hij als eenjarige gezaaid. Vanaf zaad bloeit hij al na drie à vier maanden, en hij groeit het best bij zeventien tot vijfentwintig graden.
Proefplant voor de wetenschap
De leeuwenbek is een belangrijke modelplant in de plantengenetica. In deze soort werd het DEFICIENS-gen ontdekt, een zogeheten MADS-box-gen dat mee bepaalt hoe een bloem zich ontwikkelt. Soms vormt zich bovenaan de aar één grote, symmetrische bloem; zulke peloria-vormen worden zelfs als aparte cultivars verkocht.
Veilig in huis
De ASPCA zet de leeuwenbek op de lijst van planten die niet giftig zijn voor honden, katten en paarden. Kies voor de vaas stelen waarvan de onderste bloemen open zijn en de bovenste nog in knop zitten.