
Chrysant
Dé bloem van begin november. Als potplant in een bolvorm op het graf of als snijbloem in een grafvaas. Er zijn chrysanten in wit, geel, brons, roze en dieprood.
Begin november gaan in het zuiden van Nederland hele families naar het kerkhof. Ze maken het graf schoon, zetten chrysanten of heide neer en steken een lichtje aan. Hier lees je welke bloemen dat weer doorstaan, hoe je een graf verzorgd achterlaat en hoe je ook thuis iemand kunt gedenken.
Op 1 november, Allerheiligen, gedenkt de katholieke kerk alle heiligen. Een dag later, op Allerzielen, gaat het om alle overledenen: ouders, grootouders, een kind, een vriend. In de praktijk zijn die twee dagen voor de meeste mensen één moment om stil te staan bij wie er niet meer is.
In Nederland zijn het geen officiële feestdagen. Hoe sterk de traditie leeft, hangt af van waar je woont. In Limburg en Noord-Brabant, en in katholieke dorpen elders, is een bezoek aan het kerkhof met bloemen vanzelfsprekend. Na de Allerzielenviering in de kerk volgt vaak de grafzegening: de pastoor loopt langs de graven en besprenkelt ze met wijwater, terwijl de families bij hun graf staan. Ook buiten het zuiden organiseren steeds meer begraafplaatsen rond 2 november een herdenkingsavond met kaarsjes, voor iedereen, gelovig of niet.
Een graf ligt dagen of weken buiten, in wind, regen en soms nachtvorst. Daarom zie je rond Allerheiligen steeds dezelfde stevige soorten terug:

Dé bloem van begin november. Als potplant in een bolvorm op het graf of als snijbloem in een grafvaas. Er zijn chrysanten in wit, geel, brons, roze en dieprood.

Struikheide (Calluna vulgaris) in paars, roze of wit. Als plantje in een grafbak of verwerkt in een stuk gaat heide weken mee en kan tegen vorst.

Voor wie iets persoonlijks wil neerleggen. Eén roos op de steen of een paar in een grafvaas. Ze zijn kwetsbaarder dan chrysanten, dus kies ze voor een kort bezoek.

De onderlaag van bijna elk grafstuk. Groen blijft groen tot ver in de winter en vult het stuk zonder dat er veel bloemen nodig zijn.

Er zijn kleine tuincyclamen die een koude nacht verdragen; die zijn mooi in een grafbak. De grote kamercyclaam hoort binnen, bijvoorbeeld bij een foto op de vensterbank.

Voor op tafel of om mee te nemen naar iemand die alleen is: chrysanten, rozenbottels, eucalyptus en wat gedroogde hortensia.
Kleur is vrij. Wit voelt plechtig en rustig, maar veel mensen kiezen juist de lievelingskleur van degene die ze gedenken. Meer over symboliek lees je in onze gidsen over rozen en lelies; lelies zijn overigens te teer voor een graf in november.
Een bezoek begint vaak met opruimen. Blad weghalen, de steen afnemen met een zachte borstel en water, oude bloemen en lege kaarsen meenemen. Neem een emmertje, handschoenen, een snoeischaartje en een vuilniszak mee; op veel begraafplaatsen staan kranen en gieters bij de ingang.
Rond Allerheiligen zie je vooral chrysanten en heide in pot. Die blijven veel langer mooi dan snijbloemen, hebben geen vaas nodig en waaien niet om. Zet de pot op of naast het graf, of plant heide in de grafbak als die er is.
Een liggend stuk op een basis van groen, met chrysanten, heide, mos of bessen erin verwerkt. Het ligt plat op de zerk, kan tegen wind en blijft mooi lang liggen. Houd het zo laag dat naam en tekst leesbaar blijven.
Heeft het graf een vaste vaas, neem dan water mee: een grafvaas die droog staat, laat snijbloemen in een dag verwelken. Snijd de stelen vers aan voordat je ze erin zet.
Bij schemering, als op veel kerkhoven honderden grafkaarsen branden, is de sfeer het mooist. Gebruik altijd een kaars in een houder van glas of metaal.
Elke begraafplaats heeft eigen regels. Op sommige algemene graven mag alleen iets tegen de steen staan, en grafstukken worden na een paar weken weer opgeruimd. Bij twijfel: vraag het de beheerder of kijk op de website van de gemeente of parochie.
Kies een rustig stuk voor het graf of een bos voor iemand die deze dagen alleen is.
Grafstukken en boeketten bekijken →Het Nederlandse najaar wisselt: de ene week tien graden en regen, de andere week een heldere nacht met vorst. Een paar vuistregels:
Niet iedereen heeft een graf in de buurt. De overledene is misschien gecremeerd, de begraafplaats ligt aan de andere kant van het land, of je kunt er zelf niet meer heen. Ook thuis kun je de dagen een plek geven.
Zet een foto neer met een kaars en een kleine vaas met de bloemen waar die persoon van hield. Het hoeft niet groot of plechtig te zijn; juist iets kleins op een vertrouwde plek werkt vaak het best.
Chrysanten, heide, rozenbottels en wat gedroogde hortensia in een eenvoudige kan. Laat het los en een beetje wild, alsof het net uit de tuin komt. Meer over bloemen in dit seizoen lees je in onze gids over herfstbloemen.
Voor iemand die dit jaar een man, vrouw, ouder of kind heeft verloren, kunnen deze dagen zwaar zijn. Een bos bloemen met een kaartje als ‘Ik denk aan je’ of een bezoek samen naar het graf betekent dan veel. Woorden en gebaren rond verlies vind je in onze condoleancegids.
Oudere familieleden kunnen soms zelf niet meer naar het graf. Neem ze mee, of maak een foto van het versierde graf om te laten zien. Dat wordt vaak erg gewaardeerd.
Allerheiligen valt altijd op 1 november, Allerzielen op 2 november. De eerstvolgende Allerheiligen is op maandag 1 november. In Nederland zijn het geen officiële vrije dagen; winkels, scholen en bedrijven zijn gewoon open. Veel parochies houden de grafzegening op de zondag rond Allerzielen.
De chrysant is de traditionele keuze, als snijbloem of als potplant. Daarnaast zie je veel heide, cyclaam, dennengroen en witte rozen. Kies bloemen die tegen kou en regen kunnen, want het graf ligt dagen of weken buiten.
Bij de grafzegening loopt de pastoor of een voorganger na de Allerzielenviering over het kerkhof en zegent hij de graven met wijwater. Families staan dan bij het graf van hun dierbaren. Vooral in Limburg en Brabant is dit een vaste traditie; de dag en het tijdstip verschillen per parochie.
Meestal wel, zeker rond Allerzielen. Gebruik een grafkaars of lichtje in een glazen of metalen houder, zodat de vlam niet uitwaait en niets in brand kan vliegen. Sommige begraafplaatsen hebben eigen regels over kaarsen en over wat er op of bij een graf mag staan; die staan in het reglement van de begraafplaats.
Dat hangt vooral van het weer af. Dennengroen en heide blijven weken goed, ook bij vorst. Chrysanten in een grafstuk houden het bij koel weer vaak een week of twee vol. Haal verwelkte bloemen op tijd weg, dan blijft het graf verzorgd.
Zeker. Veel mensen zetten thuis een foto neer met een kaars en een paar bloemen, of brengen bloemen naar een familielid dat het graf niet meer zelf kan bezoeken. Ook bij een urnenmuur of strooiveld kun je een kleine bos neerleggen, als de begraafplaats dat toelaat.